سبک زندگیسوزندوزیهنر در خانه

سوزندوزی بلوچ

1869_121

مریم سماک جلالی مدرس سوزن دوزی

در دانشگاه فنی شریعتی تهران

سوزن دوزی بلوچ یکی از شیوه های سنتی آرایش جامه بانوان بلوچ در استان سیستان و بلوچستان است که قدمت آن به سالهای قبل از میلاد بازمی گردد و از صنایع دستی مشهور جنوب شرق کشور  به شمار می رود.

مواد اولیه بلوچ دوزی

۱ – نخ  

مواد اولیه‌ی سوزن‌دوزی نخ و پارچه است . سوزن‌دوزان برحسب امکانات و سلیقه‌ از نخ دمسه ( D. M .C ) ،‌نخ‌های رنگین ابریشم ،‌ نخ‌های پاکستانی و یا ازنخ‌های ویسکوز دولا ( ماده‌ای است شبیه ابریشم که هنگام تابانیدن نخ پنبه به جهت استحکام به همراه آن تابیده می‌شود ) .

۲ – پارچه

پارچه‌های مورد مصرف نیز عبارتند از : گاندی ،‌ نساجی مازندران ، فاستونی ، ایران برگ و اصولاً کلیه‌ ی پارچه‌های کتانی و پنبه‌ای که عموماً از بازارهای پاکستان ( به دلیل استحکام ،‌ فراوانی و ارزانی آنها ) تهیه می‌گردد.

 پارچه‌هایی که در سوزن دوزی بلوچ مورد استفاده قرار می‌گیرد ،‌ باید دارای دو ویژگی عمده جهت سهولت دوخت باشد :
الف – دارای تار و پودی مشخص باشد .
ب – دارای تار و پودی راست باشد . ( کج راه نباشد )

ابزاآلات مورد استفاده در بلوچ دوزی  

ابزار کار سوزن‌دوزی بسیار ساده می‌باشند و عبارتند ازسوزن یا سوچه ( SUCHE ) ،‌ قیچی یا مقراض ( MEGRAZ ) ، انگشتانه یا شستی ( SHASTI ) .

انواع روش‌های کار سوزندوزی بلوچ

بلوچ دوزی ها به سه نوع پر کار‌ ،‌ میان‌ کار و کم‌کار تقسیم می‌شوند.
نوع پرکار روی پارچه‌های ریز بافت انجام می‌گیرد و تمام سطح قطعه‌ی پارچه‌ی مورد نظر سوزن دوزی می‌شود .
درنوع میان‌کار قسمت بیشتر پارچه سوزن‌دوزی می‌شود و درنوع کم کار فواصل طرح‌ها براساس تشخیص سوزن‌دوز پر می‌گردد.

درمناطق جنوبی استان ( مکران ) در مورد انواع کار تقسیم بندی دیگری نیز وجود دارد ،‌ که عبارتند از :
خرد کار که سخت‌تراست و نقش‌ها ریزتر و پرتر دوخته می‌شوند . با نقشه‌ای خوب .
تویی که درآن نقش‌ها گشاد و نامرغوب‌تر است و کم کارتر.
برای سوزن‌دوزی‌های پرکار ازپارچه‌های پنبه‌ای ریز بافت و برای سوزن‌دوزی‌های کم‌کار و میان‌کار از پارچه‌های درشت بافت استفاده‌ می‌گردد .

از تکنیک‌های دوخت نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

۱) دور دوزی « برای انتقال طرح بر روی پارچه »
۲) پردوزی « ظریف دوزی » .
۳) پلیوار دوزی که پریوار دوزی هم گفته می شود.
۴) گراف دوزی « آسان تانکه یا افغانی دوزی »
۵) آئینه دوزی « پیت دوزی »
۶) جَوَک دوزی یا جَبک دوزی

در سیستان و بلوچستان بلوچ دوزی به دو روش بر روی پارچه دوخته می‌شود:

۱) چپ دوز یا پشت کار که تارو پود پارچه شمرده شده و نقش اندازی می‌شود. که از لحاظ قدمت و قیمت باارزشتر و گرانتر است.
۲) راست دوز که با مهر نقش بلوچ دوزی روی پارچه انتقال و دوخته می‌شود که بیشتر افغان‌ها به این روش می‌دوزند ، چون کار سریعتر به اتمام می‌رسد و قیمتش هم ارزانتر است.

نقش‌ها و طرح‌ها در سوزن دوزی بلوچ :

هنرمند بلوچ می‌کوشد تا واقعیات زندگی ، محیط اطراف ،‌ مردم منطقه و باورهای قومی خویش را درآثارش منعکس و بدین صورت جاودانه نماید .
هنرمندان از موجودات و حیواناتی که هر روز با آنان سرو کار دارند و جزیی از زندگی آنان می‌باشند نقش می‌زنند . حیواناتی چون بز که عمده‌ترین وسیله برای امرار معاش خانواده‌ی سوزن‌دوز است ،‌ شتر حیوان نجیب و صبوری که یار جدا ناشدنی مردم منطقه‌ بوده و کاراترین وسیله‌ی نقل و انتقالات درمحیط منطقه می‌باشد ،‌ نعمتی خدادادی که درسفال کلپورگان ماندگار گردیده‌‌است . عقرب ، مار و … که از نقوش رایج در بلوچستان می‌باشند .
نقوش بلوچستان ،‌ الهام گرفته از حیوانات و گیاهانی بوده که به مرور دست خوش تغییر و تحول گشته و به صورت اشکالی هندسی ماندگار گشته‌اند ، که این خود ( هندسی بودن نقوش ) نیز از ویژگی‌های طرح‌ها و نقش‌های قدیمی بلوچستان است .

انواع طرح‌های سوزن‌دوزی بلوچ دوزی عبارتند از:

طرح‌های تاری :

شامل سه تاری ،‌ چهار تاری ،‌ … ده تاری .

طرح‌های گل :

گل پرکار ،‌ دانه دار ،‌ گندمی ،‌پرکاش ، گل تنک ،‌ کویج ،‌ کیسه دوز ، سراوانی ،‌ …

طرح‌های حاشیه‌ای یا اطراف گل :

چپ و راست کش ، بن ، موسم ،‌ سفید سر ، سرزی‌کش ،‌ چشم سورمه .
علاوه براین طرح‌ها ،‌ طرح‌های دیگری نیز وجود دارد که یادآور شی و یا موضوعی خاص می‌باشد ،‌ مانند طرح‌های چشم ماهی ، چشم گوساله ،‌ گورچشم ،‌چشم سورمه و…

photo_2016-11-14_09-04-53

این اثر زیبای بلوچ دوزی در سال ۲۰۱۲ نشان مهر اصالت یونسکو را دریافت نموده است

تصاویری زیبا  از سوزندوزی بلوچ  :

photo_2016-11-14_09-05-09

photo_2016-11-14_09-06-13

photo_2016-11-14_09-06-00

photo_2016-11-14_09-05-22

photo_2016-11-14_09-05-17

منبع : telegram.me/dayeratolmaarefsozandozisamak – مریم سماک جلالی مدرس سوزن دوزی در دانشگاه فنی شریعتی تهران

آموزش رایگان همه سوزن دوزی های اصیل ایرانی در کانال دائره المعارف سوزن دوزی ایرانی

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن